NACİ AYDOĞAN
Üyelik Girişi
Site Haritası
Takvim
Saat

dil bilgisi

   

 BİLGİLERİMİZİ TAZELEYELİM-3-
SORU:
İki fiil kökünün belli bir kural dâhilinde ( iki fiil arasına uygun bir ünlü getirilir) birleşmesinden oluşan fiillere kurallı birleşik fiil denir, Bu tür fiillerde ikinci fiil anlam kaymasına uğrayarak birinci fiile tezlik, yeterlilik, sürerlik ve yaklaşma anlamı katabilir.

a- yapabilirim b- gidedurun c- acıkmış d- izledin e- geliyor f- arayagelmişlerdir
Aşağıdaki soruları yukarıdaki kelimelere göre cevaplayınız.
A- Hangileri hangi birleşik fiile örnektir?
B- Hangisi isimden türemiş bir fiildir? Açıklayınız.
C- Hangisi basit fiildir? Neden?
D- Hangisinde 2.teklik şahıs eki vardır? Bu ek hangisidir?
E- Bilinen geçmiş zaman kip eki alan sözcüğü duyulan geçmiş zaman kip alam bir sözcüğe dönüştürünüz.

CEVAP:
a- yapabilirim yeterlik fiiline,
gidedurun sürerlik fiiline
, arayagelmişlerdir sürerlilik fiiline örnektir
b- izledim isimden türemiş bir fiilidir. İz ismine - le yapım eki getirilerek isim fiil yapılmıştır. (-di kip eki, -m kişi ekidir)
c- Geliyor basit bir fiildir. Çünkü yapım eki almamıştır. ( -yor çekim eki olduğundan kelimenin anlamını değiştirmez)
d- İzledim fiilinde ikinci tekil şahıs eki vardır. İsledi n ( ben izledi-n)
e- İzlemişsin ( -miş duyulan geçmiş zaman kip ekidir)

SORU :
a- piyes b- masal c- makale d- fabl e- efsane
Yukarıdaki yazı türlerinden hangisi yazılış amacı bakımından diğerlerinden farklıdır? Niçin?

CEVAP-
Piyes türü diğerlerinden farklıdır. Çünkü piyes oynanmak için yazılan bir edebiyat türüdür. Diğerleri okunmak için yazılır.

SORU-
a- roman b- fıkra c- biyografi d- fabl e- seyahatname d- günlük

Yukarıdaki yazı türlerinden hangisi diğerlerinden farklıdır? Niçin?

CEVAP:
Önemli not: Bu tür sorulara onlarca cevap verilebilir. Düzgün cümle kurmak koşulu ile hepsi de doğrudur. Burada önemli olan suali iyi okumak, kendine güvenmek ve Türkçeyi düzgün kullanabilme becerisine sahip olabilmektir.
Mesela:
Roman türü diğerlerinden farklıdır. Çünkü roman türü hem olay yazısıdır hem de serim, düğüm ve çözüm bölümü vardır.
Roman türü farklıdır çünkü olmuş ya da olması muhtemel olayları kurgulayarak anlatan bir yazı türüdür.
Fıkra türü diğerlerinden farklıdır çünkü bir gazete yazısı olup güncek konuları ele alır, bunu yaparken de okuyucuyu sıkmaz.
Biyografi türü farklıdır çünkü bir insanın yaşam öyküsüdür. Diğer türlerde böyle bir şey mevzubahis değildir.
Fabl türü farklıdır çünkü hem eğlendiricidir hem de hayvanlar yolu ile inanlara ders vermeyi gaye edinir.
Seyahatname (gezi) farklıdır çünkü okuyucusuna ilginç yerleri, betimleme ağırlıklı olarak anlatır. Gerçi diğer yazı türlerinde de bazı yerler tanıtılabilir ama seyehatname gibi ayrıntılı ve hoş değildir.
Günlük yazı türü diğerlerinden farklıdır, çünkü günü güne yazılır, psikolojik olarak insanı rahatlatır, kendi kendisinin muhasebesini yapmasına yardımcı olur.

***

 

 BİR SORU BİR CEVAP:

Aşağıdaki soruya beş ayrı kişi beş ayrı cevap vermiştir? Sizce hangisi ya da hangileri soruya doğru cevap vermiş olabilir?

SORU: Sadece deyimler ya da kelimeler olmak üzere aşağıdaki kelime ya da kelime gruplarından dilediğinizin( dilediklerinizin) anlamını yazınız.
a- aman alevi gibi parlamak b-damarına basmak c- kaşık ç- masal d- zıvanadan çıkmak e-uykusu kaçmak, f- istisna g- mürşit h- etekleri zil çalmak ı- gazete i- traj

ALİ'NİN CEVABI:
Saman alevi gibi parlamak ::Aniden sinirlenmek
Damarına basmak: Bir kişinin hassas olduğu noktalara değinmek
Zıvanadan çıkmak: çok sinirlenmek, hal ve davranışlarıyla ölçüyü kaçıracak şekilde kötü olması
Etekleri zail çalmak: çok sevinmek

LEMAN'IN CEVABI:
KAŞIK: Bazı yiyecek ya da içecekleri ağza götürmeye yaraya saplı sofra aracı
MASAL: Daha çok olağanüstü olayları ya da olması zor olan olayları duyulan geçmiş zaman kip ile anlatan edebiyat türü
İSTİSNA Bir kimseyi ya da bir şeyi benzerlerinden ayrı tutma
MÜRŞİT: Yol gösterici
GAZETE: Günlük ya da haftalık yayın organı
TRAJ: Gazete ve dergilerin baskı sayısına verilen ad

MUSTAFA'NIN CEVABI
SAMAN ALEVİ GİBİ PARLAMAK :: Aniden sinirlenmek
DAMARINA BASMAK: Bir kişinin hassas olduğu noktalara değinmek
ZIVANADAN ÇIKMAK: çok sinirlenmek, hal ve davranışlarıyla ölçüyü kaçıracak şekilde kötü olması
ETEKLERİ ZAİL ÇALMAK: çok sevinmek
KAŞIK: Bazı yiyecek ya da içecekleri ağza götürmeye yaraya saplı sofra aracı
MASAL: Daha çok olağanüstü olayları ya da olması zor olan olayları duyulan geçmiş zaman kip ile anlatan edebiyat türü
İSTİSNA Bir kimseyi ya da bir şeyi benzerlerinden ayrı tutma
Mürşit: Yol gösterici
Gazete: Günlük ya da haftalık yayın organı
Tiraj: Gazete ve dergilerin baskı sayısına verilen ad

EZEL'İN CEVABI:
Damarına basmak: Bir kişinin hassas olduğu noktalara değinmek
Zıvanadan çıkmak: çok sinirlenmek, hal ve davranışlarıyla ölçüyü kaçıracak şekilde kötü olması

ETEKLERİ ZAİL ÇALMAK: çok sevinmek
KAŞIK: Bazı yiyecek ya da içecekleri ağza götürmeye yaraya saplı sofra aracı

VELİ'NİN CEVABI:
Etekleri zail çalmak: Çok sevinmek


CEVAP: ALİ, LEMAN VE VELİ'NİN VERDİĞİ CEVAPLAR DOĞRUDUR. ÇÜNKÜ SORUDA İSTENİLEN SADECE DEYİMLERE YA DA KELİMELRE CEVAP VERİLMESİDİR. MUSTAFA SÖZCÜK YA DA SÖZCÜK GRUPLARINDAN HEPSİNİ CEVAPLADIĞI İÇİN EZEL İSE HEM KELİMEDEN HEM DE DEYİMDEN ANLAM YAZDIĞI İÇİN CEVAPLARI DOĞRU DEĞİLDİR. . ÇÜNKÜ MUSTAFA VE EZEL YA OKUDUKLARINI ANLAYAMIŞLAR YA DA ANLADILARSA BİLE ANLADIKLARINI DOĞRU İFADE EDEMEMİŞLERDİR.

***

 

      

***

Sacide ,ellerinde halasının imtihan kâğıtları olduğu halde mutfağa girer?
-Hala kız!
-(Ellerindeki köpüğü akıtır Kaşlarını çatarak) Ne var gene Sacide?
-Bu kâğıdın sahibi abla, 3.soruya cevap olarak, " İstiklal Marşımızı Mehmet Akif Ersoy yazmış." demiş.
-Eeee!
-Ona kocaman bir 30 puan vermişsin.
- ...
-( Kağıtlardan birini annesin gözüne sokarcasına uzatır) Ama bak Bu abi de aynı soruyai" İstiklal Marşımızın yazarı Mehmet Akif Ersoy'dur." demiş.
- ...
-Abiye kocaman bir sıfır yazmışsın ama sem.
-Yani
-( Kar gibi beyaz dişlerini gösterir. Kıkırdar)) Ama hala, ikisi de doğru. Abinin hakkını yemişsin sen
-(Yapmacıktan kızarak) Bacak kadar boyun ile başıma doğrucu başı mı kesildin sen?
- Ama sen de abiye sıfır vermişsin Emine Sultan
-Abiye sıfır verdim çünkü 7. .sınıfa gelmiş ama hala şiir yazana yazar değil şair denilmesi gerektiğini öğrenememiş.

- ( Utanır, başını öne eğer) Haaa, onun için abiye sıfır verdiniz öğretmenim. ( Halasının boynuna sarılarak yanağına bir öpücük kondurur) Özür dilerim gene ukalalık ettim bak.

- Macit, Seval'ın bize zorla dinlettiği netinde adı geçen Sacide kaç yaşında olabilir en fazla?
- En fazla on iki, bilemedin on üç hadce hade olsun on dört
- Niye ki?
- Niyesi var mı, kâğıtlar 7.sınıfın
- Kağıtların 7.sınıf olması Sacide'nin yaşı için bize kanıt olmaz.
- Nasıl yani?
- Nasıl yanisi var mı, sen bana öyle bir mantık yürüterek öyle bir şey söyleyeceksin ki ben sana itiraz edemeyeyim.
- Nasıl yani?
- Mesela....... dediğine göre yaşı........... deyip noktayı koymalısın.
- Nasıl yani?
- Bıktım senin şu armut piş ağzıma düş felsefenden Biraz çalıştır kafayı. Haydi sana bir soru daha?
- Sor.
- Sacide şımarık mı?
- Hem de nasıl?
- Nereden anladın?
- Nereden mi anladım? Ne yapacan nereden anladığımı?
- Kelime hazinen yetersiz olduğundan nereden anladığını anlatamıyorsun değil mi?
- Ne alaka?Halasına şey diyooo. Sonra halasının...
- Terbiyeli mi?
- Hem de nasıl...
- Nereden anladım?
- Nerden anladın? Nasıl anladın? Öfff.
- Bak şimdi sen, her iddiasına varım kız bana göre çok sempatik çok tatlı diyeceksin, diyeceksin ama...
- Tamam. Anlatamayacağım. Çünkü yeteri kadar kitap okumuyorum.
- Bırak kitap okumayı, öğretmeninin verdiği okuma parçalarını bile okumuyorsun sen.
- Sen okuyorsun sanki.
- Benim okumam ya da okumamam seni bağlar mı? Her koyun kendi bacağından asılır.
- Bak geçen gün ne oldu...
- Ne oldu?
- Bizim edebiyat hocası, derse geldi sonra, çocuklar benim biraz işim var gideceğim dedi.
- Eeee?
- Pembe İncili Kaftan'ın, Miras Keçe'nin bir de Son Kuşlar'ın....
- Onlar da ne?
- Pes yani. Duymadın mı sen bu isimleri hiç
- Yooo.
- Neyse işte, bunların özetini hazırlamış, ben gelinceye kadar bunları okuyum bunların özetini de siz çıkartın, dedi.
- Özetin özeti...
- Görevlendirecek ya bize aklı sıra.
- Sonra,
- Bazılarımız hiç takmadı tabi, bazılarımız orasından burasından bir şeyler tırtıklayıp yazdı , ders bitmek üzerindeyken de öğretmen bir öğrenciyi gönderip dağıttığı özetleri topladı.
- Sonra.
- Ertesi günkü yazılı kurtarma yazılıydı, hoca sadece sorusordu.
- Dur tahmin edeyim. Bu yapıtları özetleyin dedi.
- Yaniiii
- Herkes sıfır aldı.
- Yaniii
- Velileriniz niye olmadı deyince de
- Bazılarımız hoca bize taktı dedik, bazıları sorular kolaydı ama süre azdı dedik, bazılarımız hoca sınıfı sevmediğinden anlatmağı şeyden sordu dedik Hayrola senin surat asıldı şimdi.
- Yaaa yarın da bizim yazılı var ama
- O zaman ben seni tutmayayım. Git biraz çalış.
- O değil de, bir aralık dün çocuklar hocam ne sorabilirsiniz dediler.
- Ee
- Öğretmen de arkadaşlardan birinin defterini aldı, baktı sonra da hikâyeyi, destanı tutanağı şiiri yazdırmışım size dedi. Madem siz sordunuz bunlardan birimi de ben size sorayım dedi.
- Ne güzel işte.
- Tamam da, onlar benim defterde yok.
- Diyelim ki var. Şöyle bir dostça söyle. Çalşır mıydın?
- ...
- Sukut ikrardan gelir demişler de sahi hiçbiri mi yok defterinde.?
- Biliyorsun ben yazmayı pek sevmiyorum.
- Hoca demiyor mu niye yazmıyorsun diye?
- Yanımıza doğru gelirken, yazıyormuş gibi yapıyoruz.
- Öğretmen de yiyor.
- Yemiyo mutlaka da, abuk sabuk cevaplardan da bıktığı için bir şey demiyor artık
- Neyse ben kaçtı.
- Yahu konuşuyoruz.
- Hep konuşuyoruz zaten be.
- Akşama doğru tekrar konuşuruz.
- Alo de, öğlen konuşalım.
- Bakarız bir şey aklıma geldi birde. Sorayım mı?
- Sor.
- Yaa, bu şeyin Seval'ın okuduğu metinde teşbih sanatı var mı?
- Var var.
- Hangisi ? Unsurları ne mesela?
- Kusura bakma yok. Yok, sanat manat yok.
- Kişileştirme ya da intak var mı?
- Vallahi, kişileştirme de yok o dediğin şeyden de.
- Yok demekle olmaz ama. Niye yok olduğunu açıkla bana.
- Sonra açıklarım ben sana niyesini miyesini. Hoşça kal.

 

 

İMSİLER İLE İLGİLİ ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR:

1-Aşağıdaki eklerden hangisi isim-fiil türetmez?
a)- me b)-uş c) -mak d)-en

2- Aşağıdakilerden hangisinde bilgi yanlışı vardır?
a) Fiilimsi ekleri yapım ekidir.
b) Fiilimsiler yan cümlecik kurar.
c) isim-fiiller ek-fiil alarak cümlede yüklem olabilirler.
d) Fiilimsi ekleri fiil kök ya da gövdesine geldikleri için birer çekim ekidir.

3- Aşağıdaki fiilimsi ekleri gruplandırılsalar hangisi tek kalır?
a) -en b) -dik c) - ası d) -ip

4- Aşağıdaki cümlelerden hangisinde adlaşmış sıfat fiil vardır?
a) Görünen köy kılavuz istemez.
b) Keratalar el öpmeye gelmişler.
c) Yukarıdan gelenler nerede?
d) Koşa koşa git gel.

5- Fiilimsilerde fiil kök ya da gövdelerine getirilen ekler vardır. Aşağıdaki fiilimsilerden hangisi fiil kök ya da gövdesine doğrudan getirilmemiştir?
a) Okumak güzeldir.
b) Buraya gelirken mi düşmüş?
c) Baka baka gitti garibim.
d) Düşer düşmez gördüm onu.

6- Aşağıdakilerden hangisinden fiilimsi türetilemez?
a) gez b) aç c) sez d) baz

7- Aşağıdakilerden hangisinde bilgi yanlışı vardır?
a) Fiillerin mastar şekilleri aynı zamanda birer isim-fiildir.
b) Zarf-fiiller yükleme soracağımız nasıl ya da ne zaman sorularına cevap verir.
c) Sıfat-fiillerden sonra birer isim gelir ve sıfat fiiller o ismi niteler .
d) Fiilimsilerin olumsuzu yoktur.

8- -dik, -ecek ve -miş ekleri hem sıfat-fiil eki hem de zaman eki olarak kullanılabilir. Aşağıdakilerin hangisinde bu eklerden biri hem sıfat fiil eki hem de kip eki olarak kullanılmıştır.
a) Gelecek günler bizi güldürecek inşallah.
b) Düğündekilerin hepsi tanıdık insanlardı.
c) Sararmış yapraklar içimi hüzün ile doldurdu.
d) Yarın taşıyacakmış kitaplarını.


9- Aşağıdakilerden hangisinde fiilimsi yoktur?
a) Bayramda geldi ama, oturmadan kalktı.
b) Epeyce bir süre durmaksızın yürümüş Mustafa.
c) Bakkaldan bir de çekecek al bana.
d) Bayram harçlığını aldı ve de koşarak uzaklaştı.


10- Aşağıdakilerden hangisi zarf-fiil eklerinden değildir?
a) -madan b)- esiye c) -maksızın d) -ar

11- Aşağıdakilerin hangisinde yan cümlecik yoktur?
a) Küçük kedi akşama kadar zıplayıp durdu.
b) Buraya gelen çocuklar sizinkiler gibi değildi.
c) Çalışmaya geldik.
d) Armut piş ağzıma düş.

12- Aşağıdakilerden hangisi çekim ekidir?
a) -an b) -ası c)-mez d) - se/-sa

13- Bazı -dik ve -ecek ekleri ile türetilen sıfat fiiller iyelik eki aldıkları zaman cümlede isim-fiil özelliği gösterirler. Aşağıdakilerden hangisinde buna örnek vardır?
1-Bu alternatifi düşünmeyeceğini niçin söylemedin?
2-Tanıdık insanlar hoşnut etti beni.
3-Merak etme yarın da gelecek günler güzel olacak.
4-Bunun böyle olduğunu sana kim söyledi?

a) 1-2 b) 2-3 c) 3-4 d) 1-4

14- Aşağıdakilerden hangisinde yer alan -me eki olumsuzluk ekidir?
a) Kazma gibi adammış dediklerine göre.
b) Tarlayı kazmaya kim gitmiş?
c) Yedi tane gözleme almış garibim.
d) Orayı bari gözleme Hıdır.

15- Aşağıdaki fiilimsilerden hangisi ek-fiil almıştır?
a) Tek derdi ders çalışmaktı.
b) Koşmadan duramaz o.
c) Geçmiş günler için bu kadar da üzülme ne olur.
d) El elden üstündür.
16- İsim fiil eki almış bazı sözcükler cümlede sıfat olarak kullanılabilir. Aşağıdakilerden hangisinde buna benzer bir örnek mevcuttur?
a) Takma kilitleri yanına almayı unutma.
b) Çıkışlar nerede?
c) Bu kadar zaman bunu yazmak için mi bekledin?
d) Hayır onu da alma lütfen.


Cevap anahtarı: 1-a 2-d 3-d 4-c 5-b 6-d 7- d 8-a 9-c 10- d 11-d 12- d 13-d 14-d 15-a 16-a

**

 

TEST
1- Aşağıdakilerden hangisi Türkçe dersimin amaçlarından biri dağîlidir?
a) Talebelerimize Türkçemizin kurallarını öğretmek.
b) Türk edebiyatının güzel eserlerini tanıtmak.
c) Türk edebiyatına yeni edebiyatçılar yetiştirmek.
d) Yazmaya yetenekli talebelerimizi saptayarak, onları teşvik etmek.

2-Bir yazıda satırların diğerlerinden birkaç harf içeriden başlanmasına ne ad verilir?
a)Cümle b)Paragraf c)Kelime dizgisi d)Satırbaşı

3- -Paragraflardan oluşan yazılara ne ad verilir?
a)Düz yazı b)Manzume c)Hikâye d)Roman

3-Aşağıdakilerden hangisi ince, yuvarlak harflerdendir?
a)a b)i c) u d)ü

4-Bir yazıda bir satırbaşından diğer satırbaşına kadar süren, dil, düşünüş ve anlam bütünlüğü olan cümleler topluluğuna ne denir?
a)Cümle b)nesir c)hikâye d)paragraf

5-Türk dili için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
a)Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna bağlı baştan eklemeli bir dildir.
b)Ural-Altay dil ailesinin Ural koluna bağlı sondan eklemeli bir dildir.
c)Ural- Altay dil ailesine bağlı çok heceli bir dildir.
d)Ural-Altay dil ailesine bağlı sondan eklemeli bir dildir.

6-Düz yazıda verilmek istenen düşünceye ne denir?
a)Ana düşünce b)Tema c) Ana fikir d) özet

7- Bir dili, doğru ve güzel konuşup yazabilmek için gerekli kuralları öğreten bilim dalına verilen ad nedir?
a)Yazım kuralları b)Dil c)Türkçe d)Dil Bilgisi

8--Tablalı uçlar birden kaça kadar numaralandırılır?
a)1-3 b)1-5 c)1-7 d)numaralandırılmaz

9-İnsanların birbirleri ile anlaşmalarını sağlayan araca ne ad verilir?
a)Konuşma b)Yazma c)Anlaşma d)Dil

10-Seslerin yazıdaki karşılığına ne denir?
a)Kelime b)Cümle c)kitap d)harf

11-Aşağıdakilerden hangisi yazı araç gereçlerinden değildir?
a)mürekkep b)tablalı uç c)kurutma kâğıdı d) maket

12-Aşağıdakilerden hangisi Türkçe kelimelerin sonunda bulunmaz?
a)b,c,d,g b)f,h,ş,s c)p,ç,t,k d)l,m,n,v
13-Kelime veya kelime gruplarının bir duyguyu bir düşünceyi, bir olayı,bir haberi belirtecek şekilde sıralanması ile oluşan söz dizelerine ne ad verilir?
a)cümle b)düz yazı c)yazma d)konuşma
14-Şiirlerdeki her bir satıra ne ad verilir?
a)cümle b)satır c)dörtlük d)mısra

15-Şiirinde şairinin vermek istediği duyguya ne ad verilir?
a)Ana duygu veya tema b)Ana fikir veya konu c)mesaj veya ileti d)hiçbiri

16 Kelime ya da kelime gruplarının cümledeki görev adlarına ne denir?
a)öğe b)özne c)yüklem d)belirtili nesne

17-Yüklemi sonda bulunan cümlelere ne ad verilir?
a)yüklemli cümle b)devrik cümle c)tam cümle d)kurallı cümle

18-Bir kelimede yer alan hecelerden birinin öteki hecelere göre daha baskılı söylenmesine kelime vurgusu denir. Türkçe'mizde vurgu genellikle en son hecede bulunur.
"GEZGİNCİLER" kelimesini okurken hangi hecede vurgu yapmak gerekir?
a)gez b)gin c)ci d)ler

19-Makale,fıkra,deneme gibi yazı türlerinde yazarının herhangi bir konu üzerinde kendi görüş ve düşüncelerini özgürce ortaya koyduğu yazılara ne ad verilir?
a)düşünce yazısı b)olay yazısı c)kompozisyon d)masal

SORU20-.........dersinin önemli amaçlarından biri de okuduğumuzu anlama anladığımızı da anlatma becerimizi geliştirmektir. Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
a)Dil bilgisi b)kompozisyon c)sosyal bilgiler d)Türkçe

SORU21- Aşağıdakilerden hangisi tam doğrudur?
a)Duygu ve düşüncelerimizi yazılı olarak anlatmaya kompozisyon denir.
b)Duygu ve düşüncelerimizi sözlü olarak anlatmaya kompozisyon denir.
c)Kompozisyon Türkçe dersinin içinde ayrıca işlenen faydalı bir derstir.
d)Kompozisyon, duygu ve düşüncelerimizi sözle ya da yazılı olarak anlatmaktır.

SORU22-Türkçe kelimeler büyük ünlü uyumuna(kalınlık-incelik)uyumuna uyar?
Aşağıdakilerden hangisi Türkçe kökenlidir?
a)cevap b)televizyon c)hikaye d)masalcı

SORU23-Aşağıdakilerden hangisinde bilgi yanlışı vardır?
a) Mısra sonlarındaki ses benzeşmelerine kafiye ya da uyak denir.
b) Tek sesin benzeşmesi yarım kafiye ikiden fazla sesin benzeşmesi zengin kafiyedir. İki sesin benzeşmesine ise tam kafiye denir.
c) Bir şiirde yer alan mısraların tümünde aynı sayıda hece varsa o şiir hece ölçüsüyle yazılmış demektir.
d) Bir şiirde hem kafiye hem de redif varsa kafiye rediften sonra gelir.

SORU24- Aşandakilerden hangisi hem yapım eki hem de çekim eki almıştır?
a)sütçüde b)gözlükçü c)ağaçlık d)çaylar

SORU25- Aşağıdakilerden hangisi yumuşak süreksiz harflerdir?
a)f,h,ş,s b)p,ç,t,k c)b,c,d,g d)h,l,m,n

SORU26- Aşağıdakilerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?
a)yanıt b)Pakistan c)televizyon d)okullar

SORU27-Aşağıdakilerden hangisine ünlü ile başlayan bir harf gelirse yumuşama gerçekleşmez?
a)tarak b)kitap c)evren d)ağaç

SORU28- Aşağıdakilerden hangisi bir ünsüz,bir ünlü,bir ünsüzden meydana gelmiştir?
a)Türk b)yurt c)her d)ark

 

 BİLGİMİZİ SINAYALIM MI?

1- Aşağıdaki cümlelerden hangisinde hem " başarı" hem de " bayındırlık" kelimelerinin yerine kullanabileceğimiz sözcükler vardır?
a) Muvaffak olman en büyük dileğimdir yavrum.
b) Suretini güzel oluşturmuş diyebilirim.
c) Neden ben de imar işlerine bakmayayım ki?
d) İmar Bakanlığı vardı eskiden, o, o işte muvaffak oldu.

2- " Şevke gelmek" deyimine en yakın kelime gurubu aşağıdakilerden hangisi olabilir?
a) Aşka gelmek b) dile gelmek c) gazaba gelmek d) göze gelmek


3- Aşağıdaki kelimelerden hangisi " iltifat" kelimesinin anlamı ile örtüşür?
a) övgü b) yergi c) öğüt d) hoşluk


4Aşağıdakilerden hangisi mebus kelimesinin eş anlamlısıdır?
a) meclis b) kulis c) milletvekili d) bakan


5- Filarmoni aşağıdaki sanatlardan hangisi ile ilgili bir kelimedir?
a) müzik b) resim c) edebiyat d) heykel


6- Aşağıdakilerden hangisini tema kelimesinin yerine kullanmamız olanaklıdır?
a) ana düşünce b) konu c) erozyon d) beğeni


7- Aşağıdakilerden hangisinde " terbiye" ile ilgili bir kelime yoktur?
a) Çocuklara iyi bir eğitim vermek lazım.
b) Mustafa Ali ne kadar da görgüden yoksun.
c) Anneannem eti pişirmeden çeşitli baharatlar içinde bir süre bekletir.
d) Geçen gün epeyce bir ağladı, canım acıdı.


8- Aşağıdakilerden hangisi yerine göre " eylem" yerine kullanılamaz?
a) fiil b) aksiyon c) hareket d) yüklem


9- Aşağıdakilerden hangisinin anlamı yanlış verilmiştir?
1- Kasvetli: sıkıntılı 2- veri: ana öğe 3- zahir: belirsiz 4- müstahak: Bir kimsenin layık olduğu ödül/ceza
a) 1 b)2 c) 3 d) 4


10- Belli bir konu ya da yer ile ilgili yayınları kapsayan eser için aşağıdakilerden hangisi kullanılmaz?
a) kaynakça b) bibliyografya c) bibliyografi d) biyografi


11- Her şeye bahane bulan biri ile ilgili olarak bir cümle kurmak gerekse, kurulan cümlede hangi deyim geçer?
a) foyası meydana çıkmak b) suratına çarpmak c) kulp takmak d) baştan savmak


12- Aşağıdakilerden hangisini egemenlik kelimesi yerine kullanabiliriz?
a) bağımsızlık b) hükümranlık c) yiğitlik d) kayıtsız ve şartsız


13- Adı geçen muharrir, kötümser bir insan diye bilinir?
Yukarıdaki cümlede geçen " kötümser" kelimesi yerine aşağıdakilerden hangisi de kullanılabilirdi?
a) bedbin b) nikbin c) bıçkın d) hoşgörülü


14- Ehemmiyetsiz sözcüğünü zıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
a) güzel b) mühim c) doğru d) belagatli


15- " sipahi" kelimesi aşağıdaki hayvanlardan hangisi ile ilintilidir?
a) köpeklerle b) Çöl develeri ile c) Atlarla d) Aslanlarla


16- Silah olarak kullanılan ağır topuzları karşılayan kelime aşağıdakilerden hangisidir?
a) top b) güveç c) gürz d) sikke


17- Göçebelerin konak yerine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
a) yayla b) belde c) oba d) yonca

18- Aşağıdakilerden hangisi "saadet " ile örtüştürülebilecek bir kelimedir?
a) üzüntü b) başarı c)mutluluk d) olgunluk


19- Olası güzellikler ya da çirkinlikler üzerine sürekli mütalaada bulunarak mutlu ya da mutsuz olan biri için aşağıdaki sözlerden hangisi kullanılır?
a) Doğmamış çocuğa don biçiyorsun.
b) Öküzün altında buzağı arıyorsun.
c) Perşembenin gelişi çarşambadan belli olur.
d) Böyle davranma, ne ektiysen onu biçeceksin.


20- Aşağıdakilerden hangisi "lügat" kelimesini birebir karşılamaz?
a) söz b) sözlük c) sözcük d) cümle


21- Mevcut bulunan her kelimenin anlamını bilmemiz olanaklı değildir. İlk etapta ( özellikle de hemen sözlüğe ulaşamıyorsak) anlamını bilmediğimiz kelimelerin anlamlarını cümlenin akışından çıkartmaya çalışmalıyız. Aşağıdaki cümlede geçen " optimal" sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
" Onun rahatlaması sunduğumuz belgelerin istenilenlere göre optimal olduğunun bir göstergesidir.
a) karmaşık b) yetersiz c) en uygun d) en çetrefil

***

 

NEYİ NE KADAR BİLİYORUZ?
Not: Yazılan her şeyin doğru olmayabileceğini sezdirmek amacıyla soruların bazılarında bilgi ya da yazım yanlışı olabilir. Şüpheye düştüklerinizde araştırma yapmanız önerilir:

1- Aşağıdaki fiillerden hangisi nesne alır?
a) iş fiilleri b) oluş fiilleri c) durum fiilleri d) iş ve oluş fiilleri
2- Aşağıdaki fiillerden hangisi bir oluş fiilidir?
a) Kırışmak b) yırtmak c) uzanmak d) koşmak
3- Aşağıdakilerden hangisini haber kipine örnek gösterilebilir:
a) iç b) içti c) içse d) içmeli
4- Aşağıdakilerden hangisinde gereklilik kipi vardır?
a) Saat on deyince yatmalıymışım.
b) Lütfen oraya da tükürme
c) Süt içersen gelişirsin.
d) Dün akşam dükkânı geç kapatmışsın.
5- Aşağıdaki eşleşmelerden hangisi yanlıştır?
1- Uçayazdım - tezlik b) geledursun- sürerlik c) dökeyazdım- yaklaşma d) yapamam- yeterlilik
a) 1 b) 2 c) 3 d) 4
6- Aşağıdaki cümlelerde yer alan- de eki, hangi kelimeye " civarında" anlamı katmıştır?
a) Buraya geldiğimde an altı yaşlarındaydım.
b) Mandalinalar masada.
c) Ayşegül de evde ders çalışıyor.
d) Sınıfın yüzde yirmi dördü bu işe karşı.
7- " - de" eki ismin hangi halidir?
a) yönelme b) ayrılma c) yükleme d) kalma
8-Aşağıdakilerden hangisi noktalama işaretlerinin görevleri arasında değildir?
a) Durak yerlerini sezdirir.
b) Anlamayı kolaylaştırır.
c) Konuşmada jest ve mimiklerin konuşmaya kattığı anlamı yazıya katar.
d) Öğrencilerin notunun düşmesine mani olur.
9- Noktalama işaretlerini ilk kullanan Tanzimat Edebiyatı sanatçımız kimdir?
a) Necati b) Nabi c) Hüseyin Rahmi d) Şinasi
10- T. neyin kısaltmasıdır?
a) Tarih b) Türkçe c) Ton d) Teknokrat
11- Aşağıdakilerden hangisinde kullanılan noktalama işaretlerinde yanlışlık yapılmamıştır?
a) At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
B) At ölür meydan kalır, yiğit ölür şan kalır.
c) At ölür meydan kalır; yiğit ölür şan kalır.
d) At ölür; meydan kalır, yiğit ölür; şan kalır.
12- Aşağıdaki boşlukları doldurunuz:
a) Türkçemizde ..... çeşit -ki/ki vardır. Mesela " Evdeki hesap çarşıya uymaz" cümlesindeki ki........... ............ ...... olup .... kelimesini işaret etmektedir
"Seninki gelmedi mi?" tümcesindeki ki ise bir........ ismin yerine............ ilgi.........'dir. "Koşarak geliyordu ki ayağı takıldı düşütü." Cümlesinde ise ki ek değil......... görevindedir, ayrı yazılması da bundandır.

13- Zaman ve şahıs eki almış fiillere dilimizde............................. denir.

14- Mastar eki almış fiiller o fiilin............. ‘dir. Bu nedenle de isim fiil olarak adlandırılırlar.

15- Fillerden önce kullanılarak ( burada kastedilen fiilin hemen önündeki sözcük değildir) onarlın anlamını kısan ya da genişleten kelimelere dilimizde............... denir.

16- Bir cümlede yüklem olan kelime, özne bulunduktan sonra ne ya da kim sorusuna cevap verebiliyorsa o fiil bir ......... fiilidr.

17- Genellikle tabiatta olup bitenleri anlatan fiiller.......... Fiilidir. Çünkü tabiatta olup bitenler belli bir süreçte oluşur ve gerçekleşmesi öznenin isteğine bağlı değildir. Mesela ağaçlar, istese de istemese de zamanı gelince yaprakları sararır.

18- Türkçe derslerinde esas olan anlamı bilinmeyen kelimeler için hemen sözlüğe bakmak değildir. Öğrenci kelimenin anlamını cümleye göre çıkartabilmelidir. Aşağıdaki altı çizili kelimelerin anlamlarının ne olabileceğini karşısına yazınız.
a) Geç bunları be Mustafa, fuzuli konuşuyorsun. ....................
b) Bu iş böyle olmaz. Oturalım, konuşalım fikir teatisinde bulunalım. ............
c) İnan ki çok makbule geçecek susarsan. .................
d) Sin taşları bana çok şeyler söylüyor. Orada yatanlar da dün canlı idiler. .........
e) Manzum yazılarda yer alan her bir satıra mısra denir. .............
f) Duygu ve düşüncelerimiz yazılı olarak anlatmaya kompozisyon denir. ..........

19- Aşağıdaki sorulara yanıt veriniz?
a) "Ablamdan getirdiğim çiçek fidanlarını ektim." Cümlesindeki anlatım bozukluğu nedir? Doğrusu ne olmalıdır?
b) "Bugün 12 resim çektirdim, okuldan istediler de." Cümlesinde yer alan hangi kelimenin yerine hangi kelimeyi kullanırsak anlatım bozukluğunu gidermiş oluruz?
c) "Sevtap ile geçen akşam tiyatroya gittim." tümcesinde sizce bir anlatım bozukluğu var mıdır? Açıklayınız.

20- Aşağıdakilerden hangisi bir fiilin mastar hali değildir?
a) Bu akşam ne yemek pişireceksin?
b) Koşmak iyi bir spordur.
c) Sözde, çalışmak için gitti Ercanlara.
d) Sevmek hoş bir duygudur.

21- "Masadaki kitapları kaldırma lütfen" cümlesindeki ki'nin adı nedir?
a) aitlik eki b) iyelik eki c) ki eki d) sıfat yapan ki -eki

22- Aşağıdakilerden hangisi dilek kiplerinden değildir?
a) emir kipi b) gereklilik kipi c) geniş zaman kipi d) şart kipi

23- Aşağıdaki kısaltmalardan hangisinin yazımı yanlıştır?
a) TRT' nin düzenlediği yarışmaya ben de katılacağım.
b) T.C' ne candan bağlıyım.
c) Saat 12.15 ‘de masamın başındaydım. Suçlamanızı ret ediyorum.
d) Liften s.46'ya bakmadan diğer sayfayı okumaya başlamayınız.

***

 

 HAYDİ TEST ÇÖZELİM!

O gün geldiğinde çırpınma boşuna
Uçar iken göklerde güldürmediysen
El vurup kimseyi kaldırmadı isen
Çıkar dostlarını arama boşuna

Aşağıdaki altı soruyu yukarıdaki metne göre cevaplayınız.
13- Şairin bahsettiği gün hangi gündür?
a) Kötü günler b) iyi günler c) meçhul günler d) ileriki günler e) Hiçbiri
14- İkinci ve üçüncü mısrada şair ne söylemek istemektedir?
a) Kimseye yardım etmediysen b) Herkese iyilik ettiysen c) İnsanları güldürdüysen d) Düşenlere güldüysen e) Hiçbiri

15- Dörtlük ne tür bir şiirdir?
a) Didaktik( öğretici) b) Pastoral ( Doğa ve çoban) c) Epik ( kahramanlık) d) lirik ( coşkulu) e) satirik ( hiciv)
16- Şiir kaçlı hece ölçüsü ile yazılmıştır?
a) 8 b) 10 c) 12 d) on dört e) hece ölçüsü ile yazılmamıştır
17- Şair kimlerden hayır gelmeyeceğini düşünmektedir?
a) gerçek dostlardan b) iyi gün dostlarından c) yakın dostlardan d) akrabalardan e) hısımlardan
18- Şiirin ikinci ve üçüncü dizelerinde ne çeşit bir kafiye( uyak) vardır?
a) yarım b) tam c) zengin d) cinaslı e) tunç

19- Aşağıdakilerden hangisinde bilgi yanlışı vardır?
A)Olmuş ya da olabilecek olayları fazla teferruata girmeden kurgulayarak olay-kişi-zaman- mekan bağlamı içerisinde anlatan edebi eserlere hikaye denir.
B) Bir kişinin yaşamını ayrıntıları ile yazdığı yazılara otobiyografi ( öz yaşamöyküsü) denir.
C) Sahnede oynanmak gayesi ile yazılan edebiyat yapıtlarına piyes adı verilir.
D) Bir kişinin herhangi bir konuyu fazla derinlemesine girmeden belli bir plana da bağlı kalmadan anlattığı yazı türüne deneme denir. Deneme deyince akla gelen ilk isim Montaigne'dir.
E) Bir konuyu derinlemesine inceleyen, ele alınan konuyu kanıtlamayı( ispat etmeyi) amaç edinen gazete ve dergi ( mecmua) yazılarına Makale denir.
a) A b) B c) C d) D e) E
20- Türkçemizde bazı iki heceli kelimelere ( ilk ünlüleri geniş ünlü ikinci ünlüleri dar ünlü olma koşulu ile) ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde kelimede yer alan ve de vurgusuz olan ikinci ünlü düşer. Buna hece düşmesi veya ünlü düşmesi adı verilir. Özel isimlerde hece düşmesi yapılmaz.
Aşağıdakilerden hangisinde buna misal( örnek) yoktur?
a) koynuna b) fikrim c) omzun d) kılçık e) cürmünü
21- Cürüm kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
a) hoş, leziz b) minik, ufacık c) suç, hata, yanlışlık d) zıt, karşıt e) esame, adlar

22-İçerisinde yapım eki bulunduran sözcükler dilbilgisinde "gövde" olarak adlandırılır. İçerisinde çekim eki bulundurmasına rağmen yapım eki alan sözcükler ise basit sözcüktür.
Aşağıdakilerden hangisi gövdedir?
a) kalemtıraş b) istişare ( danışma, fikir alışverişinde bulunma) c) evim d) salata e) şehirli

23- Aşağıdakilerden hangisi Türkçemiz ve Türk dili için doğru değildir?
a) Ural-Altay dil ailesin Altay koluna bağlı sondan eklemeli bir dildir.
b) Kelimeleri kök ve eklerden oluşur ( eklemeli dil) , birkaç istisna hariç kelimelere eklenen ekler kökte değişiklik yapmaz.
c) Dünyada en çok konuşulan beş dilden biridir.
d) Çekim ekleri yapım eklerinden önce gelir.
e) Türkçe kökenli kelimelerin sonunda b,c,d,g/ğ ünsüzleri bulunmaz.
24- Nutuk isimli eserin (yapıtın) yazarı kimdir?
a) Mehmet Akif b) Mehmet Rauf c) Aziz Nesin d) Atatürk e) Abdullah Gül

Cevap Anahtarı: 13- a 14- a 15-a 16- c 17-b 18-c 19-b 20-d 21- c 22-e 23- d 24- d

TÜRKÇE BİLGİMİZ SINAYALIM MI?

1-Türkçe kökenli kelimeler genellikle büyük ünlü uyumuna ( Kalınlık İncelik Uyumu) na uyar. Büyük ünlü uyumu bir kelimede yer ünlülerin hepsinin kalın ya da ince olması demektir. Tek heceli kelimeler ile birleşik kelimelerde Büyük ünlü uyumu aramak doğru değildir.
Aşağıdaki kelimelerden hangisi kalınlık incelik uyumuna uymadığından ötürü Türkçe kökenli olmayabilir?
a) kocaman b) serzeniş c) semerci d) hiç e) arife

2- Aşağıdaki kelimelerden hangisinin yazımı yanlıştır?
a) satır başı b) dil bilgisi c) söz gelimi d) bir şey e) ata sözü

3- Türkçemizde yer alan -yor, -ken, -ki, -leyin, -gil ekleri büyük ünlü uyumunu bozan eklerdendir. Yani barındıkları ünlü eklendiği kelimenin son ünlüsüne köre incelmez ya da kalınlaşmaz. Aşağıdaki kelimelerden hangisi büyük ünlü uyumunu bozan eklerden birini almış olmasına rağmen kelime büyük ünlü uyumuna uymaktadır?
a) akşamki b) sabahleyin c) geziyor d) koşuyor e) dayımgil

4- Türkçemizde kökler ya kök halindedir ya da köklerle eklerin birleşmesinden oluşur. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi bir köke ek eklenmesi ile oluşturulmamıştır?
a) boyacı b) Türkçe c) gözle d) gezinti e) yumurta

5- Türkçemizde o ve ö ünlüsü sadece ilk hecede bulunur. O veya ö ilk hecede değilse o kelime Türkçe kökenli değildir. Bu tür sözcükler küçük ünlü uyumuna da uymazlar.
Aşağıdakilerden hangisi Türkçe kökenli değildir?
a) yoğurtçu b) yosun c) marangoz d) yorgan e) yolcu

6-" Cumhur" kelimesini anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
a) büyük b) lider c) güzel d) insanlar e) halk
7- Türkçede kökler ya isim ya da fiildir. Bazı kökler ise hem gerektiğinde fiil gerektiğinde isim kökü olarak kullanılabilir. Bunlara ortak ya da ikili kök denir. Aşağıdakilerden hangisini ortak köke örnek gösteremeyiz?
a) boya b) kaz c) bin d) ek e) fikir

8- Bir kelimenin isim mi yoksa fiil mi olduğuna karar veremiyorsak sonuna -mek/-mak eki getiririz. Kelime anlamlı oluyorsa o kelime fiildir.
Aşağıdakilerden hangisi isim soyludur?
a) gözle b) sev c) kırış d) tıkıl e) bozuk

9- Ekler tek başlarına anlamları olmayan ses ya da ses birlikleridir. Kelimelere eklenerek ya yeni bir kelime türetirler ya da eklendiği kelimeye cümlede işlerlik katarlar. Yeni kelime yapan eklere yapım eki denir. Aşağıdaki kelimelerden hangisinde yapım eki yoktur?
a) Tepiş b) derslikler c) sulak d) havla e) kapılar

10- Türkçemizde a,ı,o,u ünlüleri kalın olup ağzımızın arka tarafında oluşur. E,i,ö,ü ünlüleri ise ince ünlü olarak adlandırılır ve de ağzımızın( dilimizin) ön tarafında oluşur. Aşağıdaki kelimelerde hangisinde iki tane ince ünlü vardır?
a) kahraman b) mercimek c) gezmiyor d) karizma e) pişmanlık

11-Karizma kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
a) büyük b) sevecen c) ululuk d) etkileyicilik e) içi dolu

12- Türkçemizde sonu f,h,s,ş,p,ç,t,k ( sert ünsüzler) ile biten ünsüzlere c,d, g ile başlayan bir ek gelirse c ünsüzü ç 'ye d ünsüzü t'ye g ünsüzü de k'ye dönüşür. Buna ünsüz benzeşmesi ya da ünsüz sertleşmesi denir. Bu kurala uymamak yazım yanlışıdır. Aşağıdaki kelimelerden hangisine getireceğimiz c,d,g eklerinin yazım yanlışı oluşturma olasılığı yoktur?
a) girift b) çapraşık c) aş d) yazış e) elgün
Cevap Anahtarı : 1- e 2- e 3- d 4-a 5- c 6- e 7-e 8-e 9-e 10-c 11-e 12-e

 

***

 

KONU : Ek-fiil- "İ-MEK "
- Benim adım Rakıp'tır
- Efendim?
- Rakıp kelimesi bir isim. Bir varlığı yani beni tanıtan bir kelime. Biliyorsun isimler ya da isim soylu sözcükler tümcede yüklem olmaz. Yüklemsiz de cümle olmaz.
- Hııı?
- Ama bazen isim ya da isim soylu sözcükleri yüklem olarak kullanmak gerekir.
- Evet.
- İşte o zaman, yani yüklem yapacağımız isme ek- fiil adını verdiğimiz bir ek getirilir. Bu eki isme getirince o isim cümlede yüklem görevi üstlenir. Mesela, mesela, sen akıllı mısın Fevzi?
- Herhalde...
- Yani?
- Ben, akıllıyım.
- Bak, cümlem güzel olsun diye akıllı kelimesine kişi (şahıs) eki getirdin. Ben akıllı-y-ım
- Evet, vallahi ya. Şahıs ekini kullandım. Ben neymişim?
"Ben akıllı-y-ım, sen akıllı-sın, o akıılllı(dır), biz akıllı-y-ız, siz akıllı-sınız, onlar akıllı-lar(dır)."
- Şimdi buradaki şahıs ekleri ek-fiil mi oldu?
- Getirildiği kelimeyi yüklem yaptığı için evet. Şahıs eki neydi sahi? Ban anımsayamıyorum da.
- Ya, şahıs eki, örneğin ben koştum dediğimizde kimin koştuğunu ifade ediyor. Kim koştu? Koşan kim? Ben. Ben yani 1.tekil şahıs. Yükleme getirdiğimiz "(ı) m ekinden anlıyoruz: Mesela KOŞTU-M Eylemi yapan, sözü söyleyen. Farzımuhal
- Anladım... Peki de, akıllı kelimesini yaptık da buradaki bu ek-filler, mesela-dır ek, -ım eki hangi zamanı bildiriyor?
- Sence...
- Ben akıllıyımdır, o akılı... Geniş zaman. Gelecek zamanın da geçmiş zamanı da şimdiki zamanı da içeriyor ya, onun için.
- Aferin sana. Evet bu ekler geniş zamanı ifade etmektedir. Bu ekleri alan isimler ek-fiilin geniş zamanını ifade eder.
- Peki de, ek-fiillerin geçmiş zaman ya da şimdiki zamanı var mı?
- Az evvel ben akıllıyım diyordun.
- Niye kızdın ki?
- Kip eklerini " akıllı" kelimesine getir, dene.
- Haaa, akıllı-y-dı..... aaa, oldu. Eskiden akıllıymış... Akıllı kelimesine yani ismine -di eki getirdik akıllı kelimesini yüklem yaptık, buradaki - dı ek-fiil İsme geldiği için.
- Yani.
- Ama bak şimdi anımsadım dedem, bazen bana kızınca" Bir zamanlar ben de akıllı idim" diyor.
Hatta gözlerimin içine bakarak " Eskiden bende de akıl var idi." diyor.
- Ne demek istediğin anladım: Akıllıydım - akıllı idim... İkisi arasındaki farkı soruyorsun?
- Hangisi doğru?
- Aslında ek- fiil, -i fiilidir. i(mek) şeklinde gösterilir. Mesela bak: Bu bir masa-idi... " imek" in" i"si kaldı" mek" in yerinede zaman eki(kip eki) getirdik. Mesela, yediği gözleme imiş.
- Evet, vallahi anladım. O zaman dil değişiyor ya zamanla "i" yi düşürmüşüz geri kalanını da isme eklemişiz. Çocuk imiş; çocukmuş.
- Aynen öyle bir tanem. O zaman ek fiili ayrı yazarsak ünlü uyumuna uydurmuyoruz. Çocuk imiş :
Ama birleştirirsek uyduruyoruz: çocukmuş....
- Aferin sana. "Bunu yapan bir çocukmuş. Cümlesindeki ek-fiil hangisidir, bize hangi zamanı bildiriyor? Buradaki ek fiilin kullanılış amacı nedir?
- Beni imtihan ediyorsun.
- Evet, seni imtihan ediyorum. Göster kendini.
- Çocuk kelimesi isim ya onu yüklem yapabilmek için ona -miş eki (imiş de diyebilirdi) getirdik. Çocuk kelimesi yüklem oldu. -miş eki de duyulan geçmiş zaman kip ekidir. Öyleyse çocukmuş kelimesi geçmiş zamanı ifade etmektedir. Şimdi buna yanlış anımsamıyorsam, isim -miş eki aldığı için ek-fiilin rivayeti diyenler de var. İsim ya da isim soylu sözcük-di ekini aldı ise buna da ek-fiilin hikayesi diyorlar bazıları.
- 100 üzerinden 100'ü aldın. Yüzü aldın ya şimdi sen astarını da istersen.
- Anlamadım.
- Boş ver. Şimdi şöyle bir kip eklerini düşün.. Mesela daktilo kelimesine -di, -miş ve -dir eklerinden
Başka bir ek getirerek yüklem yapabilir miyiz ?
- Bir düşüneyim bakayım.
- Hade bir düşün bakalım.
- Ben daktilo-yum, ben daktilo idim... Daktilo yerine başka bir şey desek.
- De...
- Kalas diyeyim mi?
- De.
- Tamam, ben kalasım. Bu hiç olmadı.
- Uzatma, Haydi. Çiçek ismi üzerinde düşün.
- O bir çiçektir
O bir çiçek idi.
Bu çok eskiden bir çiçekmiş.
Efendime söyleyeyim, çiçek kelimesine başka hangi kip ekini getirebiliriz Bu bir çiçek-yor olmaz,
Bu bir çiçek-meli olmaz.... Bu bir çiçek-se... Bu olur gibi de bu da yüklem olmuyor. Ben bir çiçeksem tamam da -se eki ki dilek/şart ekidir isme gelebiliyor da onu yüklem yapmıyor. Oysa biz ismi yüklem yapan eklere ek-fiil demiştik. " - se ya da -ise " ek-fiil eki mi muhterem?

- Ek-fiili ya da ek-eylemin dört şekli vardır:
1- Ek-fiilin Geniş zamanı: -dır eki ile ve de kişi ekleri ile yapılır.
O kızıl saçlı bir kız-dır ( geniş zaman. 3.tekil şahıs ( o olduğu için)
Kızıl saçlı bir kız-ım. ( ek-fiilin geniş zamanı.... 1.tekil şahıs ( ı) m ekinden dolayı)

2- Ek-fiilin bilinen geçmiş zamanı ( ek-fiilin hikayesi): -i(di) eki ile yapılır.
O yaramaz bir oğlan-dı ya da O yaramaz bir oğlanidi.

3- Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı ( ek-fiilin rivayeti): -i(miş) eki ile yapılır.
Çok fedakar bir insan-mış-sın ya da Çok fedakar bir insan-imiş-sin

4- Ek-fiilin şartı: Cümlede yüklem olmaz. Getirildiği isme şart(koşul) anlamı katar.
- Vallahi anladım da, ek-fiil almış ismin yA da isİm soylu bir sözcüğün olumsuzu nasıl yapılıyor?
- Değil kelimesi ile yapılıyor?
- Nlsıl yani.
- Şöyle yani Cümlemiz şu olsun: En sevdiği kelime ahmış. Bu tümcedeki ah ünlemi i(miş) ek fiilini alarak yüklem olmuş. Ah-mış... Bundan sonra " DEĞİL" kelimesini kullanarak ek-fiilin olumsuzunu yapabiliriz. Adını andığımız ekler, değil kelimesine getirilir
- Anladım. Mesela Alfabemizin ilk kelimesi" d" değil-miş, gibi.
- Aynen öyle: En sevdiği kelime ah değilmiş.
- Peki de ek-fiil alarak yüklem olan isim soylu sözcüğün soru hali nasıl olur ki?
- Şöyle olur: Şunun elindeki kitap- mı - y- dı? Ya da Şunun elindeki kitap mı idi?
- Bu kadar basit mi?
- Öyle diyorsan öyle. Bak, buradaki öyle kelimesinin aslı " öyledir." Yani öyle kelimesi aslında -dir ek-fiilini almış ama biz onu düşürmüşüz. Testlerde mestlerde sorulursa aklında olsun. Öyle kelimesinde de ek-fiil var. Ancak böyle -dir ekini düşürdüğümüzde kelimeden sonra mutlaka nokta(.) koymalıyız. Koymazsak hapı yutabiliriz.
- Şimdi dostum, yapmış olduğumuz bu hasbıhalden sonra benim ek-fiil, senin de ek-eylem dediğin ek-fiili şöyle toparlayabilir miyim ben?
- Topla görelim.
- İsim ya da isim soylu sözcükleri yüklem yapmak için isimlere getirilen eklere ( yardımcı eylem olarak görenler de vardır) EK-FİİL denir. Ek-fiilin mastarı " imek" tir.
- İnek demedin değil mi? Bazıları öyle diyor da... imek fiilidir. ... Bazıları sadece "i" de der. Geniş zamanı kişi ekleri ile ve de -dir eki ile yapılır ki -dir eki 3. tekil şahısları için kullanılır. Bilinen, görülen ve şart zamanları vardır. Gerektiğinde ek-fiil ekinden sonra şahıs eki getirilebilir.
- Mesela : Sevgi dolu-y-du-n... " dolu"dan sonra gelen "y" yardımcı ünsüz ya da bilinen adı ile kaynaştırma harfi, -di ( ünlü uyumu gereği -du olmuş) ek-fiil - n şahıs eki... ek-fiil birleşik de ayrı da yazılabilir. Yani "doluydun" u " dolu idin " şeklinde yazmak da yanlış değil.
- Maşallah. Bin kere maşallah. Anlamışsın.
- Vallahi anladım da ben şahıs ekleri ile kişi eklerini hep karıştırıyorum. O ayrımı nasıl yapabilirim?
- Armut piş ağzıma düş demeden. Kitap karıştır defter karıştır, öğren...
Soru : Aşağıdakilerden hangilerine ek-fiil getirebiliriz? Niçin?
a) koşmak b) ve c) a ç) talim d) müamere e) gezdi
Cevap : Hepsine getirebiliriz. Çünkü ek-fiiller isimlere ya ada isim soylu sözcüklere ( koşmak, ve, a, talim, müsamere) getirilerek onları yüklem yapar ya da basit zamanlı fiillere getirilerek( gezdi) onları birleşik zamanlı fiile ( gezd

 SORALIM-CEVAPLAYALIM


1.SORU - İnsanların, birbirleri ile anlaşmalarını sağlayan araca dil denir.

Cevap : DOĞRU


2.SORU - Türkçe Ural-Altay dil ailesine bağlı baştan eklemeli, bitişken bir dildir.

CEVAP : YANLIŞ. SONDAN EKLEMELİ BİR DİLDİR.


3.SORU - Altay dil ailesine bağlı dillerde (TÜRKÇE DE BUNLARDAN BİRİDİR) , istisnalar hariç özne başta yüklem sonda bulunur.

CEVAP: DOĞRU


4.SORU - Bir dilin kurallarını öğreten bilim dalına dil bilgisi denir. Beş alt kolu vardır: Kök bilgisi, anlam bilgisi, cümle bilgisi, şekil bilgisi, ses bilgisi.

CEVAP: DOĞRU


5.SORU - Akciğerlerden itilen havanın kulakla duyulur hale gelmesine ses denir.

CEVAP: DOĞRU


6.SORU - Akciğerlerden itilen havanın kulakla duyulur hale gelinceye kadar takip ettiği yola ses yolu denir.

CEVAP: DOĞRU


7.SORU - Sesin yazıdaki karşılığı harftir. Harflerin belli bir sıraya dizilmesinden alfabe oluşur. Türklerin ilk kullandığı alfabe Göktürk alfabesidir.

CEVAP: DOĞRU


8.SORU - Ses yolların herhangi bir noktasında engele uğrayarak çıkan seslere ünlü sesler denir.

CEVAP : YANLIŞ


9.SORU - Ünsüz sesler ses yolunda engele uğramayan seslerdir.

CEVAP : DOĞRU

10.SORU - Türkçe kökenli kelimelerde iki ünlü yan yana bulunmadığı gibi" j" ve "m" ünsüzleri de kelimelerin başında bulunmayan seslerdendir.

CEVAP : DOĞRU


11.SORU -Türkçe kelimeler yapı bakımından ya kök halinde bulunurlar ya da kök ve eklerin birleşmesinden oluşurlar.İki kelimenin birleşmesi sonucunda oluşan kelimelerimiz de mevcuttur.

CEVAP: DOĞRU


12.SORU - Seslerin kelimelerde ünlü ya da ünsüzlerin birbirlerini etkileyerek benzeşmelerine ses uyumu denir.

CEVAP : DOĞRU


13.SORU -Türkçe kökenli kelimeler genellikle hem büyük ünlü uyumuna (kalınlık-incelik uyumu) hem de küçük ünlü uyumuna (düzlük yuvarlaklık uyumu) uyar.

cevap: DOĞRU


AŞAĞIDAKİ ÇOKTAN SEÇMELİ SORULARI CEVAPLANDIRINIZ.


14.SORU- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumuna uymayan kelime vardır?
a) Korkulu rüya görmektense uyanık yatmak daha hayırlıdır.
b) Armut piş ağzıma düş.
c) Sirkesini sarımsağını sayan paçayı yiyemez.
d) Sakla samanı gelir zamanı.
e) Her koyun kendi bacağından asılır.

cevap- a ( rüya)

15.SORU- Aşağıdakilerden hangileri küçük ünlü uyumuna uymaz?
1) geziyorduk 2)borular 3)bazuka 4) yoğurt 5) tolerans
a) 1-2 b) 1-3 c) 2-3 d) 5-4 e) 1-5

cevap: b

16.SORU - Aşağıdakilerden hangilerinde ses türemesi vardır?
1. bana 2. karnabahar 3. masaya 4. kitapçım 5. suyumu
a) 1-5 b) 2-4 c) 3-1 d) 4-5 e) 5-3

cevap: c


17. SORU - Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ses düşmesi yoktur?
a) Küçücüktü elleri güzelimin.
b)Ter içinde kaldı alnı, zorlama artık.
c) Boynu tutulmuş zavallının...
d) Benim fikrimi sorarsan bir de...
e)Temizlik imandandır.

cevap: e


18. SORU - Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesine örnek vardır?
a) mevsimler b) tabağından c) çaydanlıktan d) boşuna e) vatandaş

cevap: c


19.SORU - Aşağıdakilerden hangisinde boğumlanma benzeşmesine örnek yoktur?
a) Perşembe günü "semboller" üzerine bir konuşma yapacağım.
b) Sümbül zamanıydı o zaman.
c) Tembel tembel oturma öyle.
d) Çocuklar çember çeviriyorlar.
e) Ağaçtan üç elma düştü.

cevap: e


20.SORU - Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ünlü darlaşması vardır?
a)ağarmıyor b) çağlayan c) burası d) Merzifon e) yumuşama

cevap:a


21 SORU- Aşağıdakilerden hangisinde ünlü değişmesi vardır?
a) sana b)ona c) bize d) size e) dayına

cevap: a


22.SORU - Aşağıdakilerden hangisinde kaynaşma yoktur?
a) cumartesi b) neyse c)güllaç d) nasıl e) gezinti

cevap:e


23 SORU - Aşağıdaki hangi kelimenin ünlüleri ince, yuvarlak, dardır?
a) anayurt b) bezgindi c) büyüksün d) minicik e) böylesine

cevap:c


24SORU -Aşağıdaki harflerden hangileri Türkçe kökenli kelimelerin sonunda bulunmaz?
a) f,h,ş,s b) p,ç,t,k c) j,r,a,ü d) b,c,d,g e) v,y,z,n

cevap:d


25.SORU- " m " ve " ş " ünsüzleri için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
a) İkisi de sürekli sert ünsüzlerdendir.
b) M ünsüzü yumuşak süreksiz ünsüz, s ünsüzü ise sert süreksiz ünsüzdür
c) ş tonsuz, m tonlu sürekli ünsüzlerdendir.
d) İkisi de yumuşak ünsüzdür.
e) ş ünsüzü sert süreksiz, m ünsüzü ise yumuşak sürekli ünsüzdür.

cevap: c

***

 

BİLGİ DAĞARCIĞIMIZI ZENGİNLEŞTİRELİM Mİ?

Dünyada sayısız varlık vardır. Ve her gün keşif ve icatlarla ( mesela 30 sene evvel internet diye bir şey yoktu) sayıları artmaktadır. İnsanlar dünyadaki bu mevcut varlıkları ( ya da dünyada madde olarak var olmayıp da var olduklarını düşündüklerini ( mesela akıl) birbirlerinden ayırmak için her varlığı( görebildiklerine-duyabildiklerine ki daha çok somutlar için kullanılır) ya da kavramı ( var olduklarını düşündüklerime kullanırlar) karşılamak ( anlatmak) için onlara semboller vermiştir. Daha açık bir ifade ile konuşma yetileri sayesinde her varlığı başka sesle anlatmışladır. Mesela yazı yazmaya yarayan araca kalem demişlerdir. Uykuda gördüğümüz görüntülere rüya demişlerdir.
İşte varlıkları ve kavramları karşılayan, tanıtan, birbirlerinden ayırmaya yarayan kelimelere İSİM denir.
Türkçemizde her kelime ( tek başlarına kullandıklarına ya isimdir ya da fiildir. Fiiller hareketleri karşılar. Git (mek), çalış(mak) kır(mak) gibi.
İSİMLER MUHTELİF ALT BAŞLIKLAR ALTINDA İNCELENİR:
1- Tekil(teklik) isim: Türkçemizde "-ler/-lar é çokluk eki almamış isimlere tekil isim denir. el, çorap, hülya... gibi.
2- Çoğul (çokluk) isim: Türkçemizde çoğul eki(-ler/-lar) almış isimlere çoğul isim denir. Çoğul isim bir şeyden birden fazla olması demektir.
Eller, çoraplar, hülyalar... gibi.
3- Topluluk ismi: Bir bütün oluşturan varlıkların hepsi demektir. Mesela sınıf deyince aklımıza bir sınıfı oluşturan öğrenci kümesi aklımıza gelir. Topluluk isimleri çokluk eki alabilir de almayabilir de. Sürü, ordu, demet, düzine, halk aklımıza hemen gelebilecek topluluk isimleridir.
4- Somut isim : Duyu organlarımızdan herhangi biri ya da birileri ile algılayabildiğimiz varlıklara somut isim denir. Somut isimler dünyada madde halinde bulunurlar. Ölçülebilirler.
Mesela kitap somut bir isimdir. Rüzgar somut bir isimdir. polis somut bir isimdir.
5- Soyut isim : Duyu organlarımız ile algılayamadığımız ancak düşünerek var olduğunu kabul ettiklerimizdir. Akıl, Allah, öğretmenlik, keder gibi.
6- Özel İsim: Dünyada milyonlarca insan vardır. İnsan deyince hepimizin aklına bildiğimiz ve de insan adı verdiğimiz varlık gelir. Oysa Salih deyince aklımıza kendine has özellikleri ile sadece Salih gelir. İşte, aynı tür içerisinde kendine münhasır özellikleri olan varlıklar özeldir.
Mesela dünyada pek çok dil vardır ama Türkçemizin kendine mahsus özellikleri vardır bu nedenle özel bir isimdir. Kitap adları, din adları, şehir adları, hayvan adları birer özel isimdir. Özel isimlerin ilk harfleri daima büyük harfle yazılır.
7- Cins İsim :Aynı türden varlıklara verilen ortak adı cins isim denir. Mesela: Kedi, gazete, insan, ülke...

SORU ) Somut ismin soyut isimden farkı nedir? Örneklendiriniz.
CEVAP : Somut isim duyu organlarımız aracılığı ile var olduklarına şahit olduğumuz varlıklara verdiğimiz adken soyut isim dünyada madde olarak var olmamasına rağmen bizim var olduğunu kabul ettiğimiz kavramlardır. Sevinç adını verdiğimiz duygu soyuttur çünkü dünyada madde olarak yoktur. Ama biz yaşadığımız bir duyguya sevinç adını vermişiz. Taş ise somuttur çünkü madde olarak dünyada vardır.
SORU )Aşağıdaki kelimelerden hangileri birer türemiş kelimedir? Niçin?

a) gözcü b) sırtlan c) gözlem ç) akaryakıt d) çiçekler

CEVAP ) GÖZCÜ ve GÖZLEM kelimeleri türemiş birer kelimedir. Çünkü a şıkkında göz köküne "-cü" yapım eki getirilerek yeni bir kelime oluşturulmuştur. C şıkkındaki kelimenin de kökü "göz" dür. Bu kelimeye(göz) -lem eki getirilerek gözden gözlem yapılmıştır.

SORU: Şu, şuradan çıktı
Şu kalem güzelmiş.

Yukarıdaki "şu" lardan hangisi zamir hangisi sıfattır? Niçin?
CEVAP : Birinci kelimedeki şu zamirdir. Çünkü bir ismin yerine kullanılmıştır."Ahmet şuradan çıktı."
İkinci cümledeki "şu" ise zamirdir. Çünkü kalem kelimesini işaret etmektedir. Bilindiği gibi isimleri niteleyen ya da belirten sözcükler sıfattır. Burada da şu kelimesi kalem kelimesini belirtmektedir.



********************************************

 

BİLGİMİZİ SINAYALIM MI?

1 - Ve küçük ördek yaptığının yanlışlığını anlamış. Koşarak öğretmeninin yanına gitmiş ondan özür dilemiş. Sonra da gökten üç elma düşmüş ...

Yukarıdaki parça hangi yazı türünden alınmış olabilir?

a) piyes b) hikâye c) makale d) masal

2 - Aşağıdakilerden hangisinin yazımı doğru değildir?

a) herşey b) bir şey c) otobiyografi d) her gün

3-- Yazılı anlatım çalışmasında, verilen konu ile ilgili düşüncelerin, olayların, buluşların mantıklı bir şekilde sıraya konulmasına verilen ad nedir?

a) planlama b) açıklama c) sıralama d) düzmece

4-- Kafiye, redif ve ölçü hangi tür yazı ile ilgilidir?

a) masal b) öykü c) şiir d) deneme


5 - Bir dili, doğru ve güzel konuşup yazabilmek için gerekli kuralları öğreten bilim dalına verilen ad nedir?

a) kök bilgisi b) kelime bilgisi c) şekil bilgisi d) dil bilgisi


6- Aşağıdakilerden hangisi Türkçe kelimelerin sonunda bulunmaz?

a ) b,c,d,g b) f,h,ş,s c) p,ç,t,k d) l,m,n,v


7- Aşağıdakilerden hangisine ünlü ile başlayan bir harf gelirse yumuşama gerçekleşmez?

a) tarak b) kitap c) evren d )ağaç


8-Varlıkların yaptıkları işi, içinde bulundukları durumu ya da oluşu bildiren sözcükleri bildiren kelimelere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

a) fiil (eylem) b) isim (ad) c) zarf (belirteç) d) zamir (adıl)


9 - "Görüşmeseniz" kelimesinde yer alan eklerden hangisi bir kip ekidir?

a) -üş b) -me c) -se d)-niz


10-Şimdiki zaman kip eki" -yor " un darlaştırma özelliği vardır. Şimdiki zaman eki -yor, geniş ünlüden ( a, e) sonra gelirse kendisinden önce gelen geniş ünlüyü darlaştırır.

Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki açıklamaya örnek değildir?

a) Gezmiyor. b) Koşuyor. c) Görmüyor musun? d) Ağlıyorum kaç gündür.

11-Aşağıdakilerden hangisi bildirme(haber) kiplerinden biri değildir?
a) istek kipi b) geniş zaman kipi c) bilinen geçmiş zaman kipi ç) gelecek zaman kipi

12- Olmuş ya da olma olasılığı bulunan olayları kurgulayarak kişi, zaman, mekân öğeleriyle birlikte anlatan ve de pek fazla uzun olmayan edebiyat eserlerine verilen ad nedir?

a) masal b) günlük c) hikaye d) roman


13- Aşağıdakilerden hangisinin yazımında yanlışlık yoktur?

a) yada b) herkez c) Ahmet'te d) muvaffak


14- Felsefe ile uğraşan kimselere ne ad verilir?

a) filozof b) bilim insanı c) doktor d) favori


15- Aşağıdakilerden hangisinde ünsüz yumuşaması yoktur?

a) bardağı b) çorabın c) yurdumuz d) ağaçtan


16 - " ket" kelimesi yerine aşağıdakilerden hangisini kullanılabilir?

a) düzen b) katı c) deneyim d) engel


17- Aşağıdakilerden hangisinde öznel bir anlatım yoktur?

a) Dünyaca tanınmış Türkler arasında Mevlana ve Nasrettin Hoca da vardır. b) Mevsimler içinde kış birincidir.

c) Durum ne olursa olsun hayata pozitif bakmak gerek diye düşünüyorum.

d) El elin eşeğini türkü çağırarak arar.


18- Kip ekleri ve şahıs ekleri yapım eki değil çekim ekidir. Aşağıdakilerden hangisinde fiil çekim eki yoktur?

a) gelmiş b) gelsin c) gezer d) görmek


19-Dilek kipleri çoğu zaman gelecek zamanı sezdirirlerse de dilek(tasarlama) kiplerinde zaman anlamı yoktur.

Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki açıklamaya misaldir?

a) saptırdı b) başaracak c) başarmalı d) güler

 

20-Dilek-şart kip eki "-se" bazen dileği bazen ise şartı karşılar. Aşağıdakilerden hangisinde bir şart(koşul) mevzubahistir?
a) Ah, o konsere bir gitsem. b) Özür dilersen öğretmen affedecektir.

c) Bu bayram bari gelse. d) Gözlerini güldüğünü bir görsem.

21- Tek kip eki almış fiillere basit zamanlı fiil denir. Aşağıdakilerden hangisi basit zamanlı bir fiildir?

a) Koşmuşmuş b) gelmişti. c) oturuyordu d) bağırır


22- Aşağıdakilerden hangisinde benzetme(teşbih) yoktur?

a) İnci gibi dişleri vardı Nurcan'ın.

b) Elma yanaklı bir kız gelecek bugün buraya.

c) Kalem kaşlı yârim adında bir türkü var mıydı?

d) Dağın zirvesine dikilmiş bayrağımızı görünce tüylerim diken diken oldu.

23- " - de "bulunma hal eki aşağıdaki sözcüklerin hangisine getirilse ünsüz benzeşmesi gerçekleşmez?
a) sınıf b) taraf c) kat d) dağ


24- " Edison ampulü buldu." cümlesindeki buldu fiili niçin bir kılış fiilidir?

a) Nesne alabildiği için. b) Bir durum ortaya koyduğu için . c) kip eki aldığı. d) Mastar eki almadığı için.

25 - Fiillerin zaman ve şahıs eki almış şekillerine ne ad verilir?

a) eylem b) eylemsi c) çekimli fiil d) bildirme kipi


26- Yazılı anlatım çalışmalarında( kompozisyon) aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?

a) Aynı kelimelere sık sık yer verilmelidir.

b) Yazım kurallarını uygulamaktan ziyade noktalama işaretlerini yerinde kullanmaya dikkat edilmelidir.

c) Konuyu tanıtabilmek amacıyla yazının giriş bölümünü uzun tutulmalıdır.

d) Yazılı ya da düşünsel olarak yazılacakların bir planını yapmak gerekir.

27- Aşağıdakilerden hangisi yapı bakımından diğerlerinden farklıdır?
a) uyu b) gezgin c) camcı d) Türkçe


28- Aşağıdakilerden hangisi kelimenin türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

a) yazar b) kazı c) gez d) çalış


29- Aşağıdakilerden hangisi hangisinin yerine kullanılamaz?

a) vakit-zaman b) misafir-konuk c) imtihan-sınav d) hikaye-masal


30- Aşağıdaki altı çizili kelime ya da kelime gruplarından hangisinin yazımında hata yapılmıştır?

a) Sanırım birtakım sorunları var.

b) Canım benim, hiç kimseyi incitmez.

c) İnan Lütfullah her şey çok güzel olacak.

d) Okuma yazma bilmeyen anneannemin bile birçok kitabı var.


31- Aşağıdakilerin hangisinde hem yapım eki hem de çekim eki vardır?

a) Türkçe b) İngiltere'ye c) Koreli d) Almancılar


32- Aşağıdaki altı çizili kelimelerin hangisinin yazımında yanlışlık yapılmıştır?

a)Bugün Sultan teyzemi görmek için ASELSAN'a gideceğim.

b)İş için TDK'den teklif aldım.

c)Sebebini ben de bilmiyorum ama İng.yi seviyorum.

d)Adamcağız kg'yi bir güzel anlattı bize.


33-Aşağıdakilerden hangisinde bilgi yanlışı yoktur?

a)Genellikle olayları ve kahramanları olağanüstü olan masallarda masalı anlatan bilinen geçmiş zaman(-di) kip eki kullanır.

b)En çok sevilen yazı türlerinden biri de denemedir. Denemede yazar, duygu ve düşüncelerini içinden geldiği gibi yazar. Yazdıklarının doğruluğunu göstermek için yazısına kanıtlayıcı belgeler ekler.

c)Güncel konuları ele alan, sadece yazanın görüşlerini, oda okuyucuyu fazla yormadan, yansıtan gazetedeki köşe yazılarına fıkra denir.

d)Daha çok ünlü kişilerin yaşamını bir başkasının ağzından anlatan yazı türüne otobiyografi denir.


34-Aşağıdakilerden hangisi, kökü isim olduğu kendisi fiildir?

a) gözle b) sevil c) susuz d) sürü


35 - Aşağıdakilerden hangisi atasözü değildir?

a) Ayağını yorganına göre uzat.

b) Akılsız başın cezasını ayaklar çeker.

c) Alma mazlumun ahını çıkar aheste aheste.

d) Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.


36-Aşağıdakilerden hangisinde bilgi yanlışı vardır?

a)Bir yazıda ana fikri bulmak için şunlar sorulabilir: 1- Burada asıl anlatılmak istenen nedir? 2- Yazarın burada okuyucusuna vermek istediği mesaj(ileti) nedir?

b)Bir yazının konusunu(mevzunu) bulmak için, " Burada yazar neden bahsediyor?" sualini sorabiliriz.

c)Duygu ve düşüncelerimizi sadece yazılı olarak anlatma etkinliğine kompozisyon denir.

d)Nesir cümlelerden, nazım mısralardan oluşan yazı çeşididir.


37- Fiillerin, fiil kök ya da gövdelerine işi, oluşu, durumu zaman ve şahsa bağlı olmadan göstermek için -me/-ma, -mek/-mak, iş/uş ekleri getirilerek oluşturulan şekline mastar denir. Mastar eki getirilmiş fiiller bir fiilin adıdır ve isim-fiil olarak adlandırılır. Mastar ekleri birer yapım ekidir.

Aşağıdakilerden hangisinde isim-fiil yoktur?

a)Bakışların bir başka bugün. b) Bu kadar çaba sarf ediyor okumak için. c) Danışamaya danışmalısın. ç) Saatlerce "lak lak" edince yazılı imtihandan zayıf aldı.


38-Türkçede özel bir eki bulunmayan kip emir kipidir. İnsan kendi kendine emir veremeyeceğinden emir kipinin 1. tekil ve 1. çoğul şekilleri eksizdir. Diğer kişilere uygulanışında ise kişi ekleri kullanılır.

Aşağıdakilerden hangisi emir kipinin 2. çokluk şeklidir?

a) gelsin b) alsınlar mı? c) oturun ç) gittiniz.


39 - Aşağıdakilerden hangisinde hem zaman hem kişi hem de devinim(hareket) vardır, yani çekimli bir fiildir?

a) okumak b) okuma c) okuyuş d) okudun e) tarumar

40 - Fiiller iş, kılış, durum ve oluş başlıkları altında incelenir. Kılış fiillerinde yaratıcılık vardır. Yani kılış fiillerin gerçekleşmesi için bir uğraş gerekir ve bu uğraşın akabinde de bir eser vücuda gelir. İş fiillerinde nesne fiilden önce vardır ama kılış fiillerinde nesne fiilden önce yoktur. Mesela, Ali şiir yazdı, dediğimizde yazdı bir kılış fiilidir. Çünkü şiir, yazmanın sonunda oluşmuştur.

Aşağıdaki fiillerden hangisi bir kılış fiilidir?

a) bestelemek b) taşımak c) uyumak d) kırmak

41 - "Kovalamamışlar" çekimli fiilinin kökü (tabanı) aşağıdakilerden hangisidir?

a) kov b) kova c) kovala d) kovalama

42 - Aşağıdaki eklerden hangisi zaman bildirir?

a) yapım ekleri b) kişi ekleri c) kip ekleri d) hal ekleri

43- İsimlere getirilerek onları yüklem yapan ya da basit zamanlı fiillere gelerek oları birleşik zamana dönüştüren eklere ek-fiil denir.

Aşağıdakilerden hangisinde ek fiil yoktur?

a) Burcu da ağladıydı. b) Tarçın da çok güzelmiş. c) Alfabemizin son harfi z'dir. d) Musa geçen sene çok üzdü b

44- Her fiil kipinin bildirdiği bir zaman vardır. Mesela -di kip eki bilinen geçmiş zamanı, -r kip eki geniş zamanı bildirir. Türk dili zengin bir dildir. Bazen bir kip eki bildirdiği zamanı değil de bambaşka bir zamanı bize bildirebilir. Bu durum cümleden anlaşılır. Buna anlam kayması denir. Zaman kayması diyenler de vardır bu duruma. Aşağıdakilerden hangisinde yukarıdaki açıklamaya bir örnek mevcuttur?

a) Anneanem çok söylenir ama, içinde bir kötülük yoktur,

b)Babaannem aneme kaynanalık yapmaz

c) Dedem cesurdu ama iftiradan çok korkardı.

d) Anneanneme haberi ben verdim ve ona dedim ki:" Dayım yarın askere
gidiyor.

45- Aşağıdakilerden hangisinde yer alan tüm harfler geniş ünlüdür?
a) a,e,o,ö b) o,ö,u,ü c) a,ı,o,u ç) e,i,ö,ü d) b,c,ç,d

46- Aşağıdakilerden hangisi "ek" in özelliklerinden değildir? a) Tek başlarına kullanılmazlar çünkü anlamları yoktur. b) Başlarına kısa çizgi(-) konularak gösterilir. c) Çekim ekleri yapım eklerinden önce yer alır? d) Ses ya da ses birliklerinden oluşabilirler.

47- Aşağıdakilerden hangisinde bilgi yanlışı vardır?
a) Bir dilde yeni kökler türetilemez. Türetme mevcut köklerden sadece yapım yapım ekleriyle yapılır.

b) Ekler bir ya da birden fazla sesten oluşabilir.
c) Dünya dillerinde ön ek, iç ek ve son ek vardır. Türkçe sondan eklemi bir dildir bir dildir.

d) Türkçemizde çekim eklerinin sayısı yapım eklerinden fazladır.

48- Aşağıdakilerden hangisinde iki yapım eki vardır?
a) öğrenci b) yazlıkçı c) çocuklardan d) Türklük

49- Aşağıdakilerden hangisi fiilden türetilerek gene fiil olmuştur? a) gözle b) kazı c) gözlem ç) imtihan d) bezgin


50- Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna auyar?

a) geliyor b) sarmacılardan c) maliye d) talebe

 

 

1- Aşağıdakilerden hangisinde ek fiil vardır?

a) Geçen sene çok çalıştım.

b) Belagatte usta olmasına rağmen hala çalışıyor.

c) Eski çamlar bardak olmuş.

d) Dünyada en çok konuşulan beş dilden biri Türkçedir.


2- Aşağıdakilerin hangisinde hem bilinen geçmiş zaman kip eki hem de 2. tekil şahıs eki vardır?

a) Yeteri kadar çalışmadığımdan bu sonuç normaldir.

b) En yüksek notu biz aldık.

c) Bakıyorum da yarınki imtihana iyi çalıştın.

d) Metin suallerinde zorlanmaz çünkü çok kitap okur.


3- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam ( zaman ) kayması yoktur?

a) O olaydan sonra Melike İzmir'e gider.

b) 13 Aralıkta Muş' a gidiyor.

c) Her sene öğretmenini ziyaret ediyor.

d) Şu dakikalarda Kayseri'ye varmıştır


4- Aşağıdakilerden hangisi çekimli bir fiildir?

a) Gelmek b) yağıyor c) gözlem d) konuşkandır


5- Aşağıdakilerden hangisi basit zamanlı bir fiil değildir?

a) eskidi b) ağlıyordu c) çalışmış d) geçmeli


6- Aşağıdakilerden hangisi bir dilekçede olmasa da olur?

a) Dilekçe yazılan kurumun adı ve yerleşke yerinin bulunduğu yerin adı

b) Dilekçe sahibini adı soyadı-imzası-adresi

c) Dilekçe sahibin istek ya da talebi

d) Dilekçe sahibin telefon numarası ve "arz ederim" sözünün ifadesi


7- Aşağıdaki eklerden hangisi bir ismi yüklem yapmaz?

a) -di b) - sin c)- miş d) -r


8- Aşağıdakilerden hangisinin karşılığı doğru değildir?

a) muharrir: Yazar b) belagat: İyi, güzel konuşma c) estağfurullah: Alçak gönüllük göstermek için övülen, iltifat edilen bir kimsenin sarf ettiği bir söz d) teşbih: Benzetme e) öznel: Objektif


9- Aşağıdakilerden hangilerinin yazımı yanlıştır?

a) her şey b) herşey c) kupür ç) küpür d) herzaman d)her zaman

e) üstünkörü f) üstün körü g ) baştansavma ğ) baştan savma


10- Aşağıdakilerden hangisinin eşleştirmesi doğru değildir?

a) koşuverdi: tezlik fiili b)somurtadur: sürerlilik fiili c)öleyazdı: yaklaşma fiili

d) geçebildi: yeterlilik fiili


11- Aşağıdaki boşlukları doldurunuz:

a) Okuyanda ve dinleyende güzel duygular uyandıran ve de mısralar halinde yazılan edebiyat eserlerine........... denir.

b) A kişinin yaşamının B kişisi tarafından anlatılmasına................. denir.

c) Mısra sonlarındaki ses benzeşmelerine uyak ya da................ adı verilir.. Mısra sonlarında bir ses benzeşmesi varsa bu.............. uyak....................... ses benzeşmesi varsa zengin uyaktır.


ç) Olmuş ya da olması olası olayları belli bir şahıs kadrosu ile kurgulayarak anlatan düzyazılara uzunluğuna ya da kısalığına şahıs ve olayların azlığına ya da çokluğuna göre ............... ya da .............. adı verilir.


d) Olabilecek, çoğu kez de olması mümkün olmayan hadiseleri daha çok duyulan geçmiş zaman kip eki (-miş) ile anlatan özellikle de başında ve sonunda tekerlemeler içeren dinlendirici, eğlendirici, hayal gücünü geliştirici nesirlere .............. denir.


12- Aşağıdaki açıklamaları okuyunuz. Doğru ise doğru yanlışsa yanlış yazınız.

a) Bir şiirde yer alan mısraları bazen alt alta değil de yan yana yazmak icap eder. Bu durumda mısralar arasına kısa çizgi konur.

b) Bazen gazete ya da dergi yazılarında ya da kitaplarda bir kelimeden sonra parantez içerisinde ünlem(!) işareti görürüz. Bu, kendisinden önce gelen sözcük ya da sözcük gurubuna dikkat çekmek için kullanılan bir işarettir.

c) Sayılar düz yazı içerisinde kullanılırken daima bitişik yazılır.

d) Mektupların giriş paragrafında mektup yazan kişi mektup yazdığı kişiye selamlarını ve iyi dileklerini gönderir.

e) Sözlük okunmak için yazılmaz.

f) Özetler genellikle geniş zaman kip eki ile (-r) yapılır ve de özetlerde çok çok mecbur kalmadıkça konuşmalara yer verilmez?


13- Aşağıdakilerden hangisi gövdedir?

a) gövde b) beden c) insan d) kolluk


14- Aşağıdakilerden hangisinde bilgi yanlışı mevcuttur?

a) Türkçe Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna bağlı sondan eklemeli bir dildir.

b) Türkçe kelimeler istisnalar hariç büyük ve küçük ünlü uyumuna uyar.

c) Türkçe sözcükler kök ve eklerden oluşurlar. İstisnalar hariç bir kelimeye eklenen ekteki ünlü kendisini kendisinden önce gelen ünlüye göre kalınlaşabilir ya da ince duruma gelebilir.

d) İnce ünlüler ağzımızın(dilimizin) arka tarafında oluşur.

15- Türkçede kelimeler tek başlarında kullanıldıklarında ya isimdir ya da fiildir. Cümle içerisinde ise çeşitli görevler üstlenirler.

Aşağıdakilerin hangisinde ne sıfat ne zarf ne de zamir vardır?

a) Güzel bir rüya gördüm bugün.

b) Yavrum yarınki Türkçe sınavına güzel çalış. Gene zayıf alma, yakışmıyor sana.

c) Yazılıdan kim yüz aldı?

d) Üzgünüm ama öküz öldü ortaklık bozuldu demek durumundayım Veysel.

 


CEVAP ANAHTARI:


1- Doğru cevap: D

Ek-fiil isimlere gelerek onları yüklem yapar. D şıkkında yer alan Türkçe kelimesine " -dir" eki gelerek Türkçe kelimesini yüklem yapmıştır. Dolayısıyla doğu cevap d şıkkıdır.


2- "C" şıkkındaki fiil ( çalıştın) içinde hep bilinen geçmiş zaman eki ( -di) hem de 2. tekil şahıs eki ( -n) barındırdığından doğru cevaptır.

3- Bir cümlede yüklem olan fiil bünyesinde barındırdığı zamanı değil de başka bir zamanı anlatmasına anlam(zaman) kayması denir. A seçeneğindeki kip eki geniş zaman(-r) olmasına rağmen geçmiş zamanı, b seçeneğindeki kip eki şimdiki zaman(-yor) olmasına rağmen gelecek zamanı, c şıkkındaki kip eki şimdiki zaman)-yor) olmasına rağmen geniş zamanı ifade ettiğinden hem a hem b hem de c şıkkında anlam kayması vardır. Doğru cevap: D

4- Kip eki ve şahıs eki almış fiillere çekimli fiil denir. Bu tanıma göre b şıkkı doğru cevaptır.

5- Tek kip eki taşıyan fiiller basit zamanlı iki kip eki taşıyan fiiller ise birleşik zamanlıdır. B şıkkı önce -yor sonra da -di eki aldığından birleşik zamanlıdır. Adı da şimdiki zamanın hikâyesidir.

6- Dilekçe, vatandaşların dileklerini iletmek için resmi kurumlara yazdıkları bir mektuptur. Dilekçenin cevap bulabilmesi için dilekçede a,b, ve c şıklarında belirtilen bilgilerin bulunması gerekir. D şıkkındaki bilgilerin de dilekçede bulunması güzeldir ama zaruri de değildir.

7- Her hangi bir isme ya da isim soylu kelimeye adı geçen ekleri getirdiğimizde geniş zaman kip eki (-r) nin ismi yüklem yapma gibi bir becerisinin olmadığı görülür.

8- Öznelin karşılığı objektif değil subjektiftir. Nesnele objektif denir.

9- Cevaplar: B--ç-d-F-G

10- Bu sorudaki eşleştirmelerden hepsi doğrudur.

Kurallı birleşik fiiller iki fiilin birleşmesi ile yapılır. Ve de daima bitişik yazılır.

11- a- şiir (nazım-manzume) b- biyografi(yaşamöyküsü) c- kafiye- yarım- üç ya da üçten daha fazla ç) hikâye - roman d) masal

12-" a" yanlış ( eğik çizgi konur) " b" yanlış ( alaya alma- küçümseme- dalga geçme gibi anlamlar ifade eder)" c" yanlış ( ayrı yazılır) "d" yanlış ( selam ve iyi niyet dilekleri mektubun sonuç bölümünde yazılır. Mektubun giriş kısmında mektubun yazılış amacından bahsedilir.) "e"Tam doğru değil. Sözlük okunmak için yazılmaz ama sözlük okumanın da çok büyük faydaları vardır. "f "doğru


13- d şıkkındaki kolluk kelimesi gövdedir. Çünkü türemiş bir kelimedir.

14- d şıkkında bilgi yanlışı vardır. İnce ünlüler ağzımızın ön tarafında oluşan seslerdir. E,İ,Ü,Ö seslerini denersek görebiliriz.

15- "a" şıkkındaki "güzel" kelimesi rüya kelimesini nitelediği için sıfat," b" şıkkındaki "güzel" kelimesi çalış fiilini etkilediğini için zarf "c" şıkkındaki" kim" kelimesi bir ismi öğrenmek için kullanıldığından zamirdir. "D "şıkkı doğru cevaptır.

 

           BİLGİ DAĞARCIĞIMIZI ZENGİNLEŞTİRELİM Mİ?

Dünyada sayısız varlık vardır. Ve her gün keşif ve icatlarla ( mesela 30 sene evvel internet diye bir şey yoktu) sayıları artmaktadır. İnsanlar dünyadaki bu mevcut varlıkları ( ya da dünyada madde olarak var olmayıp da var olduklarını düşündüklerini ( mesela akıl) birbirlerinden ayırmak için her varlığı( görebildiklerine-duyabildiklerine ki daha çok somutlar için kullanılır) ya da kavramı ( var olduklarını düşündüklerime kullanırlar) karşılamak ( anlatmak) için onlara semboller vermiştir. Daha açık bir ifade ile konuşma yetileri sayesinde her varlığı başka sesle anlatmışladır. Mesela yazı yazmaya yarayan araca kalem demişlerdir. Uykuda gördüğümüz görüntülere rüya demişlerdir.
İşte varlıkları ve kavramları karşılayan, tanıtan, birbirlerinden ayırmaya yarayan kelimelere İSİM denir.
Türkçemizde her kelime ( tek başlarına kullandıklarına ya isimdir ya da fiildir. Fiiller hareketleri karşılar. Git (mek), çalış(mak) kır(mak) gibi.
İSİMLER MUHTELİF ALT BAŞLIKLAR ALTINDA İNCELENİR:
1- Tekil(teklik) isim: Türkçemizde "-ler/-lar é çokluk eki almamış isimlere tekil isim denir. el, çorap, hülya... gibi.
2- Çoğul (çokluk) isim: Türkçemizde çoğul eki(-ler/-lar) almış isimlere çoğul isim denir. Çoğul isim bir şeyden birden fazla olması demektir.
Eller, çoraplar, hülyalar... gibi.
3- Topluluk ismi: Bir bütün oluşturan varlıkların hepsi demektir. Mesela sınıf deyince aklımıza bir sınıfı oluşturan öğrenci kümesi aklımıza gelir. Topluluk isimleri çokluk eki alabilir de almayabilir de. Sürü, ordu, demet, düzine, halk aklımıza hemen gelebilecek topluluk isimleridir.
4- Somut isim : Duyu organlarımızdan herhangi biri ya da birileri ile algılayabildiğimiz varlıklara somut isim denir. Somut isimler dünyada madde halinde bulunurlar. Ölçülebilirler.
Mesela kitap somut bir isimdir. Rüzgar somut bir isimdir. polis somut bir isimdir.
5- Soyut isim : Duyu organlarımız ile algılayamadığımız ancak düşünerek var olduğunu kabul ettiklerimizdir. Akıl, Allah, öğretmenlik, keder gibi.
6- Özel İsim: Dünyada milyonlarca insan vardır. İnsan deyince hepimizin aklına bildiğimiz ve de insan adı verdiğimiz varlık gelir. Oysa Salih deyince aklımıza kendine has özellikleri ile sadece Salih gelir. İşte, aynı tür içerisinde kendine münhasır özellikleri olan varlıklar özeldir.
Mesela dünyada pek çok dil vardır ama Türkçemizin kendine mahsus özellikleri vardır bu nedenle özel bir isimdir. Kitap adları, din adları, şehir adları, hayvan adları birer özel isimdir. Özel isimlerin ilk harfleri daima büyük harfle yazılır.
7- Cins İsim :Aynı türden varlıklara verilen ortak adı cins isim denir. Mesela: Kedi, gazete, insan, ülke...

SORU ) Somut ismin soyut isimden farkı nedir? Örneklendiriniz.
CEVAP : Somut isim duyu organlarımız aracılığı ile var olduklarına şahit olduğumuz varlıklara verdiğimiz adken soyut isim dünyada madde olarak var olmamasına rağmen bizim var olduğunu kabul ettiğimiz kavramlardır. Sevinç adını verdiğimiz duygu soyuttur çünkü dünyada madde olarak yoktur. Ama biz yaşadığımız bir duyguya sevinç adını vermişiz. Taş ise somuttur çünkü madde olarak dünyada vardır.
SORU )Aşağıdaki kelimelerden hangileri birer türemiş kelimedir? Niçin?

a) gözcü b) sırtlan c) gözlem ç) akaryakıt d) çiçekler

CEVAP ) GÖZCÜ ve GÖZLEM kelimeleri türemiş birer kelimedir. Çünkü a şıkkında göz köküne "-cü" yapım eki getirilerek yeni bir kelime oluşturulmuştur. C şıkkındaki kelimenin de kökü "göz" dür. Bu kelimeye(göz) -lem eki getirilerek gözden gözlem yapılmıştır.

SORU: Şu, şuradan çıktı
Şu kalem güzelmiş.

Yukarıdaki "şu" lardan hangisi zamir hangisi sıfattır? Niçin?
CEVAP : Birinci kelimedeki şu zamirdir. Çünkü bir ismin yerine kullanılmıştır."Ahmet şuradan çıktı."
İkinci cümledeki "şu" ise zamirdir. Çünkü kalem kelimesini işaret etmektedir. Bilindiği gibi isimleri niteleyen ya da belirten sözcükler sıfattır. Burada da şu kelimesi kalem kelimesini belirtmektedir.

            

Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam21
Toplam Ziyaret19043
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar2.22322.2272
Euro2.86242.8675
Hava Durumu
Anlık
Yarın
18° 25° 12°